ŞAHANE BAHANE VERGİSİ
Hazine ve Maliye Bakanı Mehmet Şimşek, 19. Verona Avrasya Ekonomi Forumu’nda yaptığı konuşmada, küresel ekonomiye dair değerlendirmeler yaptı. Bunların temeline de enerji maliyetlerini koydu.
Dünyada yaşanan enerji tedarik şokunun 2022 krizinden 7 kat büyük olduğunu söyledi. Dünya ölçeğinde meseleyi ele alırsanız elbette bunun haklılık payı var. Bir tarafta Rusya’ya yönelik yaptırımların getirdiği sorunlar, diğer tarafta Hürmüz ile ilgili problemle birleşince arz riskinin boyutu büyüdü.
Fakat eş zamanlı olarak 2022 yılında bu kadar geniş taban bulmayan yenilenebilir enerjiyle ilgili alan da yükseliş gerçekleştirdi. Sadece bu faktör bile, yenilenebilir enerjinin her türlüsüne sahip ülkemiz için risk değil, fırsat olarak nitelendirilmelidir.
Lakin siz jeotermalden güneşe kadar bu yelpazeye giren tüm unsurlara kaynak aktarmak yerine, petrol aramaya devam ediyorsanız, süreç de fosil yakıtların devre dışı bir alana kayacağını gösteriyorsa, ortada çelişkiye düşüyorsunuz demektir.
Aksine fosil kaynaklarınızı harekete geçirmeye kalksanız, varil fiyatları yüksek olduğu için, bu yatırımlarınızın daha optimum maliyetli olacağı anlamına gelir. Lakin eş zamanlı karbon emisyonu gerçeğini dikkate alırsanız, aslında sizin tüm kaynaklara sahip olan halinizle bunu fırsata çevirmeniz, hatta mümkünse meseleyi projelendirerek, dünyanın yenilenebilir enerji laboratuvarını Türkiye haline getirmek için çalışmanız lazım gelir.
Fakat Bakan Şimşek, meselenin sadece fiyatlar boyutunda kalıyor. O zaman ekonomi yönetiminin Brent petrolün fiyatının 120 dolarları gördüğü süreçte, 7 TL olan pompa fiyatlarının, 70 doların altına inerken, nasıl kat be kat artıp, bugün bile 2022’den daha düşük noktadayken üç haneli rakamları gördüğümüzü de izah etmesi gerekmez mi?
Madem bu kadar endişe duyuyorsunuz, ülke ekonomisinin rekabetçiliğiyle ilgili kaygılarınız var, o zaman sürekliliği olan yenilenebilir enerji kaynaklarını teşvik ederken, enflasyon başta olmak üzere diğer alt dallara etkisini sınırlamak için, pompa fiyatları üzerindeki yüzde 65’e varan dolaylı vergileri geri çekin.
Bir fiyatın hem tetikleyicisi olup, hem de yakınanı olamazsınız. Kısıtlayıcı para politikaları atfına gelince… Gelişmiş ülkelerin hepsi başta çiftçileri olmak üzere, üretim aktörlerini destekleme yoluyla giderken, bu ülkede verilen teşvikten çok ÖTV tahsilatı yapıyorsanız, kredi olanaklarını kısıyorsanız, orada da bir kısıtlayıcı para politikalarıyla ilgili bakış açısı hatasına sahipsiniz demektir.
Yüksek faiz oranları da Bakan Şimşek’in konuşmasındaki gündem maddelerinden biriydi. Bunun büyümeye mani olmayacağını söyledi. Aslına bakarsanız haklı. Zira engel olduğu şey büyüme değil, kalkınma.
Son yıllardaki büyüme rakamlarımıza göz attığınızda zaten önce tüketimden sonra, tüketimi bile başaramayan salt fiyat artışlarından kaynaklanan bir fiktif büyümeden söz ediyorsak, faiz oranlarının burayı etkilememesi de anlaşılabilir. Ama bu doğru yaklaşım mı, Bakan Şimşek’in asıl izah etmesi gereken nokta bu.
Özetle Türkiye ekonomisinin sorunlarıyla, dünyadan gelen ekstra riskleri birbirine karıştırmamak lazım. Burada hanelerin satın alma gücünün çökmesinden, şirketlerin maliyetlerini karşılayamamasına, enflasyonun kamu eliyle yapılan zamlarla coşturulmasından, kaynak kullanım tercihlerinin hatasına kadar daha başka şeyleri tartışmamız gerekiyor.
Dünyadaki riskler mi? Elbette etkisi var. Ama Türkiye ekonomisinin sorunlarını konuşmak için, onlara ihtiyacı yok. Onlar olmasa da zaten yeterince sorunlu bir yapıya sahip. Önce bununla yüzleşmek gerekiyor.
